جمعیت شناسی - جامعه شناسی - علوم اجتماعی

nahidbabaei.blogfa.com

زباله و جمع آوري

                           زباله و سيستم جمع اوري

                       تهيه كنندگان : ناهيد بابايي - مريم عبدالهي

                 اين مقاله در همايش زباله شهرستان لنگرود به چاپ رسيده است

واژه های کلیدی محیط زیست ، زباله ، مدیریت، سیستم جمع آوری

چکیده

توجه به محیط زیست و حفظ سلامتی انسان و کلیه موجودات کره زمین یکی از اصول اساسی در بقای زندگی و استفاده از مواهب خدادادی است که به وفور در اختیار ما قرار دارد . از این جهت تخریب محیط زیست یعنی تخریب طبیعت و حیات و در نهایت نابودی بشریت تلقی می شود . آنچه که در راستای کنفرانس  ریو مطرح شد ، این بود که  زمین ، تنها کره حیات را پاس داشته و آن را از انواع آلودگی ها حفاظت نماییم .  عدم رعایت اصول و مدیریت دفع بهداشتی مواد زائد جامد و حضور سموم مختلف در شیرابه های زباله و ورود آن به محیط زیست می تواند آسیب ها ی جبران ناپذیری به موجودات زنده و کلا به سیستم های پویای اکولوژیکی وارد بسازد .

مسئله زباله مشکلی است که بیشتر جوامع دنیا به این معضل گرفتار بوده و در این خصوص سه عامل رشد جمعیت ، توسعه شهری و هم چنین رشد روز افزون صنایع ، طبیعتا همراه خود افزایش مصرف و ازدیاد زباله را همراه خود داشته است . در ضمن  مواد زاید جامد  و یا به عبارتی زباله از نظر اقتصادی نیز اهمیت ویژه ای یافته است ، عمل جمع آوری زباله و برگشت آن در چرخه تولید ، آنقدر زیاد است که به عنوان « طلای کثیف » معروف گردیده است .

 لازم به یاد آوری است که تداخل زباله های خانگی یا بسیاری از مواد زائد شیمیایی و خطر ناک که در بسیاری از مراکز تولیدی ، خدماتی ، درمانی و هم چنین مراکز مسکونی اعمال می گردد خود مزید بر علت بوده ، که سبب افزایش مشکلات جمع آوری و دفع زباله می شود

مقدمه

کشور ایران با محاسبه 800 گرم سرانه ، هر روز بالغ بر000 /50 تن مواد زائد جامد تولید می شود که هرنفردر سال 292 کیلو گرم زباله تولید می کند. رشد روز افزون جمعیت شهری ایران به همراه ایجاد مراکز جمعیتی جدید ، فقدان و یا ضعف سیاستگذاری و ارزیابی عملکرد ها و فعالیتهای گوناگون شهری بر اساس برنامه جامع و کلان ملی و تداوم تخلیه انواع زایدات و فاضلابها به محیط زیست از جمله عوامل بحران زایی است که محیط زیست طبیعی و کیفیت بهداشت و سلامتی انسانها به ویژه شهر نشینان را در معرض خطرات و زیان های گوناگون قرار داده است .

بی تردید ایجاد و تولید مواد زاید موضوعی گریز ناپذیر است . این در حالی است که از یکسو روز بروز بر پیچیدگی روند تولید زایدات شهری افزوده شده و مقوله مواد زاید در بین مسایل و مشکلات متعدد شهر های کشور اهمیت فوق العاده ای یافته است .  از سوی دیگر  بسیاری از ویژگیهای مواد زاید جامد شهری ایران نظیر میزان متوسط تولید زباله و ترکیب اجزای آن ، شیوه های جمع آوری زباله های شهری ، روش های گوناگون دفع زباله و غیره ، متفاوت از کشور های توسعه یافته و صنعتی و حتی بعضی از کشور های در حال توسعه می باشد این واقعیت که نظام مدیریت مواد زاید شهری ایران در شرایط نسبتا بحرانی و به دور از وضعیت مطلوب قرار دارد بر کسی پوشیده نسیت . مساله مذکور هنگامی پیچیده و بغرنج تر می شود که اثرات منفی و زیانبار آن در ارتباط با سایر نظام های موجود شهری و از جمله نظام زیست محیطی آنها مورد ارزیابی قرار می گیرد. 

اهمیت تحقیق

زباله مشکل همه جوامع دنیا است . رشد سریع جمعیت و توسعه شهری و همچنین رشد روز افزون صنایع همه در تولید بیش از حد زباله نقش داشته که در نهایت افزایش هزینه های جمع اوری زباله در گرو تولید بیش از اندازه زباله است . توجه به محیط زیست و حفظ سلامتی انسان و کلیه موجودات کره زمین یکی از اصول اساسی در بقای زندگی و استفاده از مواهب خدادادی است که به وفور در اختیار ما قرار دارد .  کنترل آلودگی های محیط از جمله مواد زائد جامد ، بخش مهمی از این وظیفه را تشکیل میدهد که با توجه به اصول و موازین بهداشتی اقتصادی جایگاه ویژهای را در علوم و فنون جدید به خود اختصاص داده است . تجربه سال ها رکود در عمل آوردن کمپوست و پرداخت هزینه هاتی گزاف جمع آوری و دفع زباله که تنها برای شهر های مختلف کشور، روزانه حدود 20% بودجه شهرداریها را تشکیل می دهد.، نشانگر اهمیت این مسئله است . توجه به امر بهداشت و سلامت جامعه و رعایت جنبه های پیش گیری قبل از درمان بدون توجه به سیستم های جمع آوری و دفع مواد زاید که مسبب اصلی آلودگی در شهر ها و روستا ها ی کشور است امکان پذیر نیست .

روش تحقیق

در مقاله فوق از روش اسنادی و کتابخانه ای و مراجعه به ادارات و سازمانهای ذیربط استفاده شده است .    مباحث نظری

معنی لغوی زباله در فرهنگ معین به معنی خار و خاشاک ، خاکروبه ، آشغال بیان شده است . زباله همچنین به معنای ، دورریز مواد مصرفی اعم از دورریز آذوقه ، اضافات پوشاک ،مصالح و مواد زائد کارخانجات ، فاضلاب و یا سایر مازاد مواد مصرفی معنا می شود .  

. طبقه بندی انواع زباله به طور کلی زباله سه نوع اند :

-  نوع اول : پس مانده های گیاهان ، گل ولای ، پس مانده مواد غذایی و.... اینگونه زباله ، زباله های تر هستند  اکثر زباله ها  شهری در این بخش قرار دارد که به طور کلی از طریق واکنش های شیمیایی و بوسیله باکتری ها خود به خود و به زودی نابود می شوندکه به موارد زیر نیز می توان اشاره کرد :.   - زایدات غذایی به قسمت فساد پذیر زباله که معمولا از زایدات گیاهی ، تهیه و طبخ و یا انبار کردن مواد غذایی به دست می اید ، اطلاق می شود . کمیت پس مانده های غذایی در طول سال متغیر بوده و در ماه های تابستان ، که مصرف میوه و سبزی بیشتر است ، به حداکثر می رسد . پس مانده های غذایی مهمترین قسمت زباله است ، چرا که از یک سو به دلیل تخمیر و فساد سریع ، بو های نامطبوع تولید کرده و محل مناسب برای رشد و تکثیر مگس و سایر حشرات و جوندگان است و از سوی دیگر به دلیل قابلیت تهیه کود از آن ( کمپوست ) حائز اهمیت است .

قابل ذکر است که میزان پس مانده های فساد پذیر در زباله های شهری ایران بین 35 تا 76 در صد گزارش شده است . هفتاد درصد زباله ها در ایران مواد غذایی هستند. - آشغال به قسمت فساد نا پذیر زباله به جز خاکستر گفته می شود . آشغال در زباله معمولا شامل کاغذ ، پلاستیک ، قطعات فلزی ، شیشه ، چوب وموادی از این قبیل می شود . آشغال را می توان به دو بخش قابل اشتغال و غیر قابل اشتغال تقسیم کرد . - خاکستر باقیمانده حاصل از سوزاندن زغال ، چوب و دیگر م.واد سوختنی که برای مقاصد صنعتی ، پخت و پز و یا گرم کردن منازل به کار میرود گفته می شود .

2- نوع دوم : زباله های قابل باز یافت هستند مانند : مواد ساختمانی ، فلزات مواد پلاستیکی کاغذ شیشه .... اینگونه مواد می توانند در زمینه های دیگر دوباره استفاده شوند . مثلا فلزات را ذوب می کنند ودر شکل جدید به کار می برند . مواد پلاستیکی را نیز ریز ریز کرده و در ساخت مصالح جدید و با مواد قابل انتقال استفاده می کنند . کاغذ ها و مقواها نیز قابل تبدیل به کاغذ های جدید هستند .   -زایدات ناشی از تخریب و ساختمان سازی به زایدات حاصل از تخریب ساختمان ، تعمیر اماکن مسکونی تجاری صنعتی و یا سایر فعالیت های ساختمان سازی اطلاق می شود .

3- نوع سوم : زباله هایی که دیگر برای استفاده مناسب نبوده و قابل باز یافت نیستند ، مانند : - زباله های صنعتی زباله های صنعتی ، مواد زاید ناشی از فعالیت های صنعتی هستند و معمولا شامل فلزات ، مواد پلاستیکی ، مواد شیمایی و بالاخره زباله های ویژه و زباله های خطرناک هستند که عمل جمع آوری حمل و نقل و دفع آن ها ضوابط خاص و مقرارت ویژه ای را به خود اختصاص داده است .

- زباله های خطر ناک مواد زاید خطر ناک ، مواد زاید جامد یا مایعی هستند که به علت کمیت ، غلظت و یا کیفیت فیزیگی ، شیمیایی و یا بیولوژیکی می توانند باعث افزایش میزان مرگ و میر و یا بیماری های بسیار جدی شوند.  بر اساس تعریف آژانس حفاظت محیط زیست زباله های خطر ناک به مواد زاید جامدی اطلاق می شود که بالقوه خطر ناک بوده و یا اینکه پس از طی زمانی موجبات خطر را برای محیط زیست فراهم می کنند .

 زباله های خطر ناک معمولا یکی از مشخصات قابلیت انفجار ، احتراق ، خوردگی ، واکنش پذیری و سمی را دارا بوده و اغلب تحت عنوان مواد زاید رادیو اکتیو ، پس مانده های شیمیایی ، زایدات قابل اشتغال ، زایدات بیولوژیکی و مواد منفجره دسته بندی می شوند : از منابع عمده، زایدات بیولوژیکی ، بیمارستان ها ، آزمایشگاه ها و مراکز تحقیقات پزشکی هستند . زباله های بیمارستانی به دلیل آنکه حاوی زایدات پاتولوژیکی ، مواد زاید رادیو اکتیو ، زایدات دارویی  مواد زاید عفونی ، مواد زاید شیمیایی و بعضا ظروف مستعمل تحت فشار هسنتند ، از منابع عمده ، زباله های خطر ناک در شهر ها محسوب می شوند . تکنولوژی جمع آوری ، دفع و یا احیای این مواد در مقایسه با زباله های شهری و خانگی تفاوت بسیار دارد و باید جداگانه مورد توجه قرار گیرد .

    جمع آوری زباله .

جمع آوری عبارت است از بر داشتن مواد زاید از حمل تولید و بار گیری آن در وسایل نقلیه ، موفقیت یک سیستم جمع آوری بستگی به انتخاب تجهیزات مناسب دارد . هر چه بیشتر عملیات جمع آوری مکانیزه شود احتمال بروز خطرات نیز کاسته خواهد شد . فاکتور هایی که در سازماندهی یک سیستم جمع آوری دخالت دارند ، عبارتند از :

1- روش جمع آوری 2 - نوع تجهیزات و تاسیسات مورد استفاده 3- تشکیل و ترکیب نیروی انسانی کار آمد جمع آوری .

جمع آوری زباله و حمل و نقل زباله یکی از مهمترین عملیات مدیریت مواد زاید جامد است . طبق محاسبات انجام شده حدود 80 در صد کل مخارج مدیریت مواد زاید جامد مربوط به جمع آوری زباله است . که در صد بالایی از این مقدار مربوط به حقوق کارگران و نیروی انسانی است . به عبارت دیگر اکثریت مخارج سیستم مدیریت مواد زاید جامد فقط صرف حقوق و دستمزد می شود . به همین جهت اصلاح ، بهینه سازی و مکانیزه کردن سیستم جمع آوری و حمل زباله ، ضمن تسریع در عملیات ، هزینه و نیروی انسانی کمتری را نیاز خواهد داشت . در ایران به طور کلی ذخیره زباله های خانگی در محل با استفاده از وسایلی از فبیل کیسه پلاستیکی ، سطل پلاستیکی ، پیت حلبی و در بعضی موارد گونی ، جعبه چوبی و دیگر وسایل سنتی انجام می گیرد . در صد استفاده از این وسایل در استانهای مختلف و میانگین در صد کاربرد این وسایل در جدول 1 نشان داده شده است .

اطلاعات موجود در این جدول نشانگر آن است که در صد استفاده از کیسه پلاستیکی برای ذخیره زباله در شهر های ایران پایین تر از سایر وسایل جمع آوری است .

تنها استان اصفهان با داشتن 45/45 در صد بالاترین میزان استفاده از کیسه پلاستیکی را در جمع آوری زباله های خانگی را داراست . بیشترین میزان استفاده از پیت حلبی برای ذخیره زباله خانگی در استان آذزبایجان غربی دیده می شود که به 55/64 در صد می رسد . حال آنکه از نظر زیبا شناختی و رعایت جنبه های بهداشتی باید ظروفی مورد استفاده قرار گیرند که از انتشار آلودگی و نشت شیرابه جلوگیری کنند ، محکم و با دوام باشند و در مقابل سرما و گرما ، نور خورشید ، جوندگان و سایر حیوانات مقاومت کافی داشته باشند و به کارگران جراحت وارد نکنند .

  کد نام استان کیسه پلاستیکی سطل پلاستیکی پیت حلبی سایر موارد

1 آذربایجان شرقی 49/21 61/25 25/43 60/9 2 آذربایجان غربی 22/7 32/18 55/64 10/12 3 اردبیل 43/23 14/2 43/51 00/8 4 اصفهان 45/45 78/30 71/19 06/4 5 ایلام 86/11 21/19 07/50 86/18 6 بوشهر 92/8 21 92/56 17/13 7 تهران 38/21 56/32 63/41 44/4 8 چهار محال بختیاری 47/12 73/24 46 80/16 9 خراسان 41/6 41/33 18/52 05/8 10 خوزستان 2/14 15/23 5/54 4/8 11 زنجان 5/11 14/26 21/50 14/12 12 سمنان 92/15 18 38/57 69/8 13 سیستان و بلوچستان 93/5 67/18 53/45 87/29 14 فارس 36/9 08/36 81/46 47/7 15 کردستان 73/18 91/10 45/54 91/15 16 کرمان 53/18 66/35 07/27 73/18 17 کرمانشاه 53/18 67/35 07/27 73/18 18 کهکیلویه و بویر احمد 20/7 40/40 40/29 00/12 19 گیلان 79/27 07/31 21/31 17/9 20 لرستان 38/12 13/28 63/55 75/4 21 مازندران 27/36 76/19 81/29 16/14 22 مرکزی 54/18 30 38/48 08/3 23 هرمزگان 38/18 25 75/39 87/16 24 همدان 46/24 25 62/43 92/6 25 یزد 20 31/36 69/32 00/11 26 میانگین 5/17 3/26 4/44 90/11 

ذیلا چند مورد از سیستم های حمل و نقل زباله که هم اکنون در کشور ما رایج بوده و به عبارتی مناسب تشخیص داده شده است ، به اختصار بیان می شود:

الف- حمل زباله از منازل بوسیله گاری های دستی و انتقال مستقیم آن ها به کامیون های سر پوشیده . در این روش زباله های خانگی طبق برنامه های پیش بینی شده توسط کار گران تنظیف شهری از منازل جمع آوری و بوسیله چرخ های زباله با حجم کافی به ایستگاه های مشخص شده در سیستم منقل گردیده و مستقیما در کامیون زباله کش ، بار گیری می شوند .

ب - جمع آوری زباله از منازل و مراکز تولید و انقال آن به جایگاه های موقت شهری ، استفاده از این روش عموما در شهر های قدیمی به علت وجود کوچه های تنگ و باریک ، عدم دسترسی به ماشین آلات ویژه حمل و نقل و یا کمبود پرسنل تنظیف ، معمول است . در این روش زباله های خانگی بوسیله مامورین شهر داری با استفاده از چرخ های زباله که عموما غیر بهداشتی است به جایگاه های موقت حمل گردیده و بر روی هم تلنبار می شوند تا بوسیله کامیو ن های زباله کش و یا هر وسیله دیگر به ترمینال های زباله و یا محل دفع حمل شوند .

ج- کاربرد وانت ها در حمل ونقل زباله : استفاده از وانت های حمل زباله که طی چند سال اخیر در بسیاری از شهر های کشور معمو ل گردیده ، روشی است که زباله مستقیما از کو چه و خیابان های باریک برداشته شده و به ایستگاه های انتقال ، حمل می گردد . توصیه صریح در استفاده از وانت ها منحصر به نواحی و محله هایی از شهر است که امکان تردد برای کامیون های بزرگتر نباشد .

د- سیستم های جمع آوری زباله با کانتینر های ثابت : در این روش کانتینر های مستقر در اماکن تولید زباله بوسیله مردم و یا مامورین شهرداری بار گیری می شوند . سپس کامیون های ویژه حمل زباله ، طبق برنامه از بیش تعیین شده به محل استقرار کانتینر حرکت نموده و پس از تخلیه زباله در مخزن خود ، کانتینر را در محل اصلی مستقر می نمایند . زباله های تخلیه شده از کانتینر ها به ایستگاه انتقال ، ترمینال های زباله و یا محل های دفع منتقل می شوند .

جمع آوری مواد زاید خطر ناک در هنگام جمع آوری مواد زاید خطر ناک باید در نظر داشت که غالبا حوادث در محل بارگیری و بار گذاری رخ می دهند . بنابراین توجه و انتخاب روش های مناسب می تواند نقش شایان توجهی در جلوگیری از بروز حادثه و پیامد های زیست محیطی آن ایفا کند . به طور کلی کلیه ملا حظاتی که در هنگام نگهداری مواد در محل تولید در نظر گرفته می شود ، مانند مسائل مربوط به ظروف نگهداری ، مخازن و محل مربوطه در بر گیرنده ملاحظاتی در رابطه با جمع آوری و حمل نیز خواهند شد.

حمل و نقل مواد خطر ناک وسایل حمل و نقل از قبیل وسایل نقلیه موتوری ، راه آهن ، کشتی و هواپیما که معمولا برای حمل مواد از سیستم های هیدرولیکی استفاده می شود . مانند انواع بالابر هایی که در کامیونهای حمل بکار گرفته می شود . تولید کنندگان مواد زاید خطر ناک و همچنین مراکز خدماتی مسئول حمل آن باید بتوانند اطلاعات لازم و موجود در زمینه مواد زاید خطرناک مورد نظر را حتی الامکان جمع آوری نمایند . این اطلاعات هر چند ناقص باشد می تواند بتدریج تکمیل شده و در نهایت روش های مدیریت حمل و نقل این مواد را تصحیح نموده و یا بوجود آورد . حوادث ناشی از حمل و نقل مواد زاید خطرناک رها شدن مواد زاید خطرناک در محیط و نشست مواد ، در هنگام حرکت وسایل نقلیه گزارش شده است .

پس از آن بیشترین خطرات مربوط به رها شدن مواد بصورت جزیی و کلی در اثر حوادث رانندگی ، راه آهن و کشتی است . البته در برخی کشور ها آمار بدست آمده حاکی از این است که بیش از دو سوم حوادث خطر ناک در مراکز جمع آوری و انتقال رخ می دهد . مدیریت حمل و نقل باید به گونه ای اعمال گردد که کلیه ساختارهای مرتبط با نگهداری و اجرای عملیات جمع آوری و حمل را در بر گیرد . در کشور مان استفاده از تجهیزات و ماشین آلات جمع آوری زباله به سه صورت مکانیزه ، نیمه مکانیزه و سنتی امکان پذیر است . در جدول ذیل ، درصد استفاده از این روشها در جمع آوری زباله در استانهای مختلف کشور ارایه شده است .  با بررسی نتایج این جدول مشخص می شود که چمع آوری زباله به صورت مکانیزه در هیچ یک از استانهای کشور انجام نمی شود و طرحهایی در دست است که در آینده این روش در بعضی نقاط استان تهران اجرا می شود . درصد استفاده از روش نیمه مکانیزه ، یعنی به کار گیری ماشین های زباله کش ، در اکثر استانهای ایران بالاست و در استان یزد تقریبا صد در صد از این روش استفاده می شود .   

   جدول 2 :انواع روش جمع آوری زباله و درصد استفاده از آن در استانهای کشور 

کد نام استان روش مکانیزه روش نیمه مکانیزه روش سنتی

1- آذربایجان شرقی - 84/69 - 19/29  2-  آذربایجان غربی - 41/78 - 86/18 3 - اردبیل - 5/47 - 5/52  4-  اصفهان - 85- 15 5 - ایلام - 71/55- 29/44 6 - بوشهر - 75/48 - 25/51 7 - تهران - 11/86 - 89/13  8 - چهار محال بختیاری - 43/61- 57/38   9 - خراسان - 56 - 44   10-  خوزستان - 79/75 21/24   11- زنجان - 5/48 - 5/51   12 - سمنان - 64/13 - 36/86   13-  سیستان و بلوچستان - 75/28 - 25/71   14 - فارس - 97/68 - 03/31   15 - کردستان - 55/59 - 45/40  16-  کرمان - 41/59 - 59/40               17 - کرمانشاه - 15/71 - 85/28    18  - کهکیلویه و بویر احمد - 43/56 - 57/43   19 - گیلان - 25/51 75/48   20 -   لرستان - 75/63 - 25/36  21 - مازندران - 10/60 - 9/39   22 - مرکزی - 46/58 - 54/41--  23 -  هرمزگان - 67/36- 22/62   24  - همدان - 23/86 - 57/13   25  - یزد - 23/99 - 77/0   میانگین - 61 - 8/38  

جمع آوری در برخی کشورهای جهان

  نحوه جمع آوری در کشور بلژیک

شهرداری بلژیک جهت جدا سازی زباله های خشک و تر نایلونهای مخصوص در اختیار شهروندان قرار می دهد و از آنها می خواهد که زباله ها را خودشان تفکیک کنند . اگر هر خانوار تفکیک را خودش انجام دهد تخفیف در مالیات به آن خانوار تعلق خواهد گذفت و هر خانوار که در منزل وقت تفکیک کردن را نداشته باشد و انجام ندهد هزینه تفکیک را باید خودش پرداخت کند . 

  جمع آوری زباله های منازل شهر Houston(امریکا ) بازيافت زباله های منازل بزرگترين و عمومی ترين برنامه سازمان بازيافت شهرداری Houston است از سال 1990 جمع آوری زباله های بصورت دوهفته ای يکبار و تنها برای منازلی  بکار می رفت  که دارای جعبه های مخصوص جمع آوری مواد بازيافتی بودند، اما پس از گذشت مدتی علاوه بر 27000 منزلی که دارای جعبه های بازيافتی بودند، 190000 منزل ديگر که برای جمع آوری زباله هايشان از کيسه های آبی رنگ استفاده می کردند نيز به اين برنامه اضافه شدند. پس از مقايسه مزايا و معايب هر دو روش جمع آوری، شهرداری روش سطل های زباله را برگزيد و در سال 1991 از سوی شهرداری به 19000 منزلی که از کيسه های آبی استفاده می کردند، سطل های سبز رنگ برای جمع آوری زباله های بازيافتی  داده شد. مواد بازيافتی مورد تاييد شهرداری شامل: روزنامه ها، مجلات، کتابچه راهنمای تلفن، قوطی های کنسرو، قوطی های آلومينيومی، کتابچه های تبليغاتی، مقواهای فشرده شده، بطری های پلاستيکی نوشيدنی و بطری های شير و آب است که بايد جدا از زباله های عادی منزل در سطل های سبز رنگ ريخته شود ، سطل های مذکور در حدود 18 ليتر گنجايش دارند و از 25% پلاستيک بازيافتی و 75% مواد اوليه ساخته می شوند. روغن های مصرفی نيز از طرف سازمان بازيافت جمع آوری می شوند. برای جمع آوری آنها بايد روغن را در ظرف تميزی ريخته و در کنار سطل زباله قرار داد. پس از تصويب طرح سطل های سبز رنگ به علت بيشتر بودن حجم آنها برنامه جمع آوری زباله ها از هفته ای يکبار به دوهفته يکبار تغيير کرد، اين تغيير جوانب مثبت ديگری مانند جلوگيری از اشتباه در مناطق جمع آوری و صرفه جوِيی  در مصرف سوخت و آلودگی را نيز به همراه داشت.

جمع آوری زباله در فدرال آلمان

حدود 98 در صد جمعیت آلمان تحت پوشش خدمات منظم جمع آوری زباله های شهری هستند که در اغلب مناطق به صورت هفته ای یک بار می باشد . زباله ها در ظروف متعارف به احجام 110 ، 240 ، و 1100 لیتری جمع آوری شده و به صورت خود کار در ماشین های مجهز به روشهای بارگیری بدون ایجاد گرد . غبار ، بارگیری می شوند . یکی از مهمترین پیشرفت های قابل توجه در شیوه جمع آوری ، افزایش روشهای مختلف جدا سازی در مبدا و جمع آوری جدا گانۀ مواد است . به دلیل توجه و علاقۀ مردم به حفظ محیط زیست و همکاری داوطلبانۀ خانواده ها ، جدا سازی شیشه ، کاغذ و منسوجات از زباله ها ی خانگی ، رشد چشمگیری داشته است . از زباله های تجاری ، پلاستیک  و فلز ها نیز جدا سازی می شوند .

  نتایج 

عامل اصلی در اجرای برنامه جمع آوری زباله در واقع ایجاد سیستم مدیریت و برنامه ریزی است که این پروسه با یستی هماهنگ با شرایط بهداشتی - زیست محیطی و موازین اقتصادی باشد . آنچه در این راستا در درجه اول اهمیت قرار می گیرد آگاه ساختن و تشویق مردم به تولید حداقل زباله است .

بررسی وضعیت فعلی مدیریت مواد زاید جامد (به صورت موردی  در شهر رشت)نشان میدهد علیر غم مکانیزه شدن نسبی جمع آوری ( استفاده از وسیله نقلیه موتوری ) دارای نواقص و مشکلات زیادی می باشد . خصوصا اینکه در کلیه شهر ها هیچگونه توجهی به عناصر موثر در مدیریت مواد زاید جامد یعنی میزان تولید - نحوه جمع آوری بازیافت  و ..... معمول نمی گردد . در بعضی از شهر ها اقداماتی در جهت اصلاح مدیریت زباله بعمل آمده ولی صد در صد موفق نبوده است . برای مثال در شهر رشت با توجه به استفاده از وسیله نقلیه موتوری جهت جمع آوری زباله ها در سطوح مختلف شهر باز هم مشکلاتی در مراکز جمع آوری و ذخیره موقت در داخل شهر به جشم می خورد و حتی در بعضی از مناطق ، استفاده از خود رو برای جمع آوری وجود ندارد .

در این رابطه آموزش همگانی در خصوص جمع آوری زباله و جدا سازی ان از مبدا می تواند نقش مهمی را ایفا نماید و در این راستا ارائه اطلاعات مورد لزوم به عموم مردم و جلب مشارکت شهروندان جهت جمع آوری انواع مواد راید جامد از محل تولید آنها یعنی آشپز خانه ها ضروری به نظر می رسد .  با توجه به شرایط آب و هوایی این منطقه و بالا بودن میزان رطوبت و بارندگی دفعات جمع آوری بابیستی بیشتر از مناطق دیگر باشد چه بسا با شرایط آب و هوایی موجود در استان گیلان ، زباله ها به سرعت تجزیه شده و خطرات و آلودگیهای بهداشتی - زیست محیطی را بوجود می آورند . از سویی کاملا مشخص است بابت انتقال به موقع و سریع مواد زاید از رشد و تکثیر حشرات و جوندگان موذی جلوگیری می گردد و ثانیا عدم توجه به این امر سبب تولید شیرابه می گردد که سطح وسیعی از محیط آلوده می شود .

ما اين نكته را نبايد از نظر دور داشت كه بدون مشاركت ودخالت مردم  اقدامات دولت نتيجه بخش نيست,بايد از خودمان شروع كنيم ,چه بهتر كه از امروز به فكر فردا باشيم وبا كمي دقت وآينده نگري به مسائل زيست محيطي و نيل به اهداف توسعه پايدار رسالت خود را براي نسل آينده به نحو شايسته اي انجام دهيم. در ساليان نه چندان دور وقبل از تسلط فرهنگ مصرفي برجامعه وبراساس همان فرهنگ صرفه جوئي ودوري از اسراف اكثريت قريب به اتفاق شهروندان بصورت خود آگاه ويا ناخودآگاه به راحتي تفكيك زباله در مبداءيا منزل را  انجام مي دادند وچه بسا به عنوان دوري از گناه و هدر دادن نعمات خداوندي ويا كسب درآمد جزئي ،از مخلوط كردن بعضي اقلام از قبيل نان خشك ،آهن، مفرغ ، چدن ، شيشه پلاستك ويا البسه كهنه در زباله خودداري مي كردند وآنها را جداگانه جمع آوري ودر اختيار دوره گردان محل قرارمي دادند كه متأسفانه بدليل تغيير در زيربناي فرهنگي جامعه اين سنت پسنديده نيزاز ذهن افراد جامعه خارج شد وبه فراموشي سپرده شد.  بنظرمي رسد با اتخاذ روشهاي صحيح وعملي آموزشهاي لازم به شهروندان داده شود و رجعت به سنت هاي پسنديده گذشته نسبت به تفكيك زباله درمنازل اقدام شود .   

     پیشنهادات

  1- انجام مطالعات لازم جهت بررسی وضعیت جمع آوری در شهر های مختلف کشوربا توجه    خاص به وضعیت جغرافیایی . 2- انجام اقدامات اساسی در جهت تامین ماشین آلات مورد نیاز به منظور مکانیزه نمودن روش  های جدید جمع آوری مواد زاید . 3- تنویر افکار عمومی و باز سازی فرهنگ سنتی تفکیک مواد در منازل 4-  نصب زباله دانهای فلزی با ظرفیت مناسب در حاشیه خیابانها و معابر عمومی جهت جمع آوری زباله ها وضایعات مراکز تجاری - خدماتی     5- برای  تشویق مردم در جهت جمع آوری اصولی بخشودگی مالیاتی و عوارض شهرداری در                                                                نظر گرفته شو د .      6- برای کاهش هزینه های جمع اوری زباله، شهرداری کیسه های مخصوص رباله ( خشک وتر)      را رایگان در اختیار مردم قرار دهند تا جمع آوری به سهولت و تخریب کمتری به محط زیست      وارد شود.     7-  جمع آوری  زباله های خطرناک خانگی یک روزمعین در هفته توسط شهرداری       8- آموزش های لازم  برای جمع آوری بهینه زباله به ماموران شهرداری داده شود .

  منابع  

- رمضانی، بهمن ، زباله شهر رشت ، انتشارات برنامه و بودجه، تیر ماه 1368 - خاتمی ، دکتر سید هادی و مهندس حمیرا اخطاری، راهنمای فنی در خصوص جمع آوری و حمل ونقل مواد زاید خظر ناک ، انتشارات محیط زیست ، 1380 - صدرایی، محمد حسین ، محیط زیست خمین، انتشارات اداره محیط زیست خمین ، 1385 - عمرانی ، قاسم علی ، مدیریت زباله های شهری ، انتشارات دانشگاه آزاد اسلامی ، تهران ، 1377 - علوی مقدم، مهندس سید محمد رضا و طاهره صادقچه ، مروری بر مدیریت مواد زایدجامد شهری    کتاب اول ،  انتشارات جهش کیمیا، 1377 - عبدلی ، محمد علی،  مدیریت دفع و بازیافت مواد زایدجامد  شهری در ایران ،  جلد دوم ، 1379 -  مجموعه مقالات محیط زیست استان گیلان  نگاهی به وضعیت موجود زباله در استان گیلان1382 - مرکز مطالعات  برنامه ریزی شهری وزارت کشور، مدیریت دفع و بازیافت مواد زایدجامد  شهری درجهان ، انتشارات شهرداری های کشور ، جلد اول1379 - معین ، محمد، فر هنگ فارسی ، انتشارات امیر کبیر ،  جلد دوم ، 1377

+ نوشته شده در  سه شنبه شانزدهم اسفند 1390ساعت 21:55  توسط ناهید بابایی  |